ŚLADAMI ALEKSANDRA FREDRY

 

MIĘDZYNARODOWY SZLAK TURYSTYCZNY

Podkarpackie w południowo-wschodniej części Polski i Obwód Lwowski na Ukrainie to regionyleżące niegdyś w obrębie jednego kraju, obecnie zaś przedzielone granicą państwową. A jednak nadal łączy je wiele. To krainy o przebogatej historii, w których krzyżowały się zwyczaje, religie, kultury i zwykłe ludzkie losy. Tu możemy podziwiać wspaniałe bieszczadzkie krajobrazy, tu zachowały się materialne pamiątki przeszłości: dworki, cerkwie, kościoły, jak też zamki i pałace. Tu wreszcie, wśród różnorodnych propozycji uprawiania turystyki, możemy odnaleźć ciekawe szlaki tematyczne, oparte o atrakcje historyczne, kulturowe i przyrodnicze. Takim właśnie jest niemal 450-kilometrowa trasa związana z życiem i twórczością hrabiego Aleksandra Fredry – komediopisarza, bajkopisarza, pamiętnikarza i poety (o którym krytycy literaccy pisali, że posiada dowcip, wesołość i łatwość rymowania, umie zabawić i rozśmieszyć widzów), uczestnika wojen napoleońskich, wielkiego patrioty i społecznika.

 

Gotycki zamek Kamieniec wzniesiony został przez Kazimierza Wielkiego w XIV w. na skalistej górze, 452 m n.p.m. W XVII w. przebudowane przedzamcze, zwane od tego czasu zamkiem średnim, znalazło się w rękach Firlejów, a zamek górny w rękach Skotnickich. Nieustanne kłótnie sąsiadów były pierwowzorem sprzeczek Cześnika i Rejenta, których postacie tak wspaniale opisał Aleksander Fredro w Zemście. Zamek został zniszczony przez wojska szwedzkie i węgierskie jeszcze w wieku XVII. Losy zwaśnionych rodów poznał Fredro dzięki temu, iż poślubiwszy w 1828 roku Zofię Jabłonowską, córkę hr. Józefa Jabłonowskiego, stał się jednym z dziedziców Kamieńca (jak również Korczyny, Węglówki i Spornego). Do dzisiaj zachowały się fragmenty górnego i średniego zamku, w tym także ciekawy portal wejściowy i pozostałości murów. W zrekonstruowanej części Kamieńca działa skromne muzeum zamkowe. Ślub wspomnianej wyżej pary – Zofii z Jabłonowskich Skarbkowej i hrabiego Aleksandra Fredry – odbył się 8 listopada 1828 roku w kościele Świętych Apostołów Piotra i Pawła w nieodległej Korczynie. Siostra Aleksandra – Cecylia Jabłonowska – dzień później wyprawiła nowożeńcom we dworze w Krościenku Wyżnym huczne wesele. Po tym dworze niestety nie zachowały się żadne ślady. W Korczynie, na tamtejszym cmentarzu, można do dziś odwiedzać grób wnuka państwa Fredrów – generała Stanisława hrabiego Szeptyckiego, ostatniego dziedzica korczyńskiego.

 

Jedynym zabytkiem przypominającym bogate dzieje Hoczwi – miejsca, gdzie urodził się Jacek Fredro, ojciec Aleksandra – jest murowany, barokowy kościół parafialny św. Anny, ufundowany przez Fredrów. Hoczew od 1740 roku należała do rodziny Fredrów, podobnie jak wiele innych dawnych wsi Balów.

Cisna – wciśnięta między góry wieś nad Solinką, w kotlinie u stóp Łopiennika, skąd w pogodne dni można było podobno zobaczyć Lwów – w 1806 roku została zakupiona przez Fredrów, którzy założyli tu hutę żelaza, czyli tzw. fryszerkę produkującą narzędzia rolnicze, garnki i piece. Surowcem była tu uboga darniowa ruda żelaza wydobywana na stokach Hyrlatej nad Majdanem i w Lisznej. Jako dziecko Aleksander Fredro trzykrotnie odwiedził Cisną, o czym przypomina pamiątkowa tablica umieszczona za stacją benzynową.

Osobliwością okolic Leska jest znajdujący się trzy kilometry na wschód od centrum miasta, przy szosie do Olszanicy i Ustrzyk Dolnych, słynny Kamień Leski, wznoszący się około 20 m ponad otaczający go teren. Ta piaskowa skała obcięta od północy przez kamieniołom, ma zachowaną od południa naturalną powierzchnię opadającą ostro kilkudziesięciometrową grzędą. Ten ułom skalny zrobił na Aleksandrze tak duże wrażenie, że dwukrotnie opisał go w swych utworach (w pamiętniku Trzy po trzy i w Bajendzie albo opowieści o Kamieniu nad Liskiem, przytaczając podanie o upuszczeniu skały niesionej przez diabła w momencie, gdy zapiał kur). W samym Lesku warto się zatrzymać, aby obejrzeć XVI-wieczny zamek Kmitów, przebudowany w XIX w. w klasycystycznym stylu.

Dzisiejsze Rudki to małe miasto z rynkiem, który otacza stara interesująca zabudowa. Na początku lat dziewięćdziesiątych odrestaurowano tu kościół – sanktuarium Matki Boskiej Rudeckiej, a w 1993 roku odbył się powtórny pogrzeb i poświęcenie rodowej krypty, w której spoczywają szczątki Aleksandra Fredry i jego najbliższych. Dwór w Beńkowej Wiszni, majątek ojca – Jacka Fredry, leżący w powiecie rudeckim, był miejscem, w którym upłynęło dzieciństwo pisarza i „młodociany wiek”. Rezydencja rodowa Fredrów stanowi obecnie siedzibę Technikum Rolniczego w Rudkach. W 1993 roku z okazji 200-lecia urodzin pisarza urządzono tam izbę pamięci, gdzie zgromadzono wiele unikatowych pamiątek po luminarzu polskiej komedii i jego rodzinie.

W 1815 roku, po powrocie młodego Fredry z wojny napoleońskiej, ojciec osadził go w folwarku Jatwięgi, powierzając mu w zarząd małe gospodarstwo nad uroczą rzeką Wisznią. Tam Aleksander zaczął pisać swoje pierwsze komedie.

W stylowym obiekcie dworskim w Lubieniu Wielkim – miejscu urodzenia Zofii, żony Aleksandra Fredry – trwają obecnie prace restauracyjne. I tak jak przed wiekami przyjeżdżali tam najbogatsi kuracjusze z Galicji, których w te okolice przyciągały lecznicze źródła, tak być może i teraz będzie można udać się tam na odnowę sił biologicznych.

O pobycie Fredry we Lwowie informuje tablica pamiątkowa w miejscu, gdzie niegdyś na Chorążczyźnie stał pałac, zwany Fredrówką. Tu przez ostatnich 28 lat życia Aleksander (od 1839 roku honorowy obywatel miasta) tworzył i działał na rzecz społeczności galicyjskiej i tutaj 15 lipca 1876  roku zmarł. Staraniem lwowskiego Koła Literacko-Artystycznego w 1897 roku wzniesiono mistrzowi komedii pomnik autorstwa Leonarda Marconiego, który w 1956 roku przeniesiono do Wrocławia. W maju 1993 roku Polski Teatr Ludowy przygotował uroczysty wieczór poświęcony 200. rocznicy urodzin Aleksandra Fredry, który odbył się na scenie dawnego teatru Skarbkowskiego z udziałem aktorów ukraińskich. Warto tu wspomnieć, że Aleksander Fredro był bardzo związany z lwowskim teatrem. Tu bowiem miały miejsce pierwsze wykonania prawie wszystkich jego komedii i po dziś dzień często goszczą na jego deskach. Pamiątkę po rodzie Fredrów odnaleźć można również na jednej z fasad katedry św. Jura i pałacu biskupiego, gdzie znajduje się brązowa płaskorzeźba o. Andrzeja (Romana Szeptyckiego), wnuka Aleksandra, który w latach 1900–1944 był arcybiskupem greckokatolickim we Lwowie.

Wyjeżdżając ze Lwowa, należy wstąpić do posiadłości rodowej Szeptyckich w Przyłbicach, gdzie po ślubie z Janem Szeptyckim zamieszkała córka Aleksandra i Zofii Fredrów – Zofia. Nowy dwór wybudowany przez Jana Szeptyckiego mieścił bogate zbiory sztuki, stare rękopisy ruskie i rzadkie druki unickie. W dworku tym 17 września 1939 roku brat Jana Szeptyckiego wraz z żoną zostali rozstrzelani przez czerwonoarmistów.

Przekraczając z powrotem granicę należy koniecznie wstąpić do Przemyśla. Tu od 135 lat działa najstarszy polski teatr amatorski „Fredreum”, organizator m.in. międzynarodowej imprezy Przemyska Wiosna Fredrowska. Przedstawienia teatrów z Polski, Ukrainy, Słowacji i Węgier prezentowane są nie tylko w Zamku Kazimierzowskim w Przemyślu, będącym siedzibą „Fredreum”, ale także w miejscach związanych z życiem i twórczością Fredry, m.in. w Surochowie – miejscu urodzin pisarza, we Lwowie i w Nienadowej, skąd wywodziła się jego matka.

Wracamy znów do kamienieckiego zamku mając nadzieję, że udało nam się zachęcić do bliższego poznania szlaku zarówno turystów, jak i miłośników przygód i literatury. Ci, którzy nie mają możliwości wybrania się w prawdziwą podróż, mogą sięgnąć po napisany przez Aleksandra Fredrę około 1845 roku pamiętnik Trzy po trzy, stanowiący wspaniały przewodnik po tej trasie. Odnajdziemy w nim szczegółowe opisy miejsc i mieszkańców, historie rodzinne i wojenne, wspaniałe anegdoty i opowiastki z życia XIX-wiecznej Galicji.

Wszyscy zaś, którzy na własne oczy zechcą obejrzeć opisane w pamiętniku miejsca, na pewno nie będą zawiedzeni, przemierzając trasę fredrowskiego szlaku turystycznego i poznając ten często zapominany, lecz jakże piękny zakątek Europy.

Więcej informacji na stronie www.beskidniski.org.pl

 

Zamek Kamieniec (fot. J. Sołek)

 

Kamień pamiątkowy w miejscu urodzenia Aleksandra Fredry (fot. Arch. PROT)


Dworek Fredrów w Krościenku Wyżnem (fot. Arch. PROT)

Kalendarz wydarzeń

NdPnWtSrCzPtSo
   
30
31
 
Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna wykorzystuje cookies, które są umieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo zmienić te ustawienia, korzystając z ustawień przeglądarki internetowej. Więcej informacji w polityce cookies.